به عبارت دیگر: گفتگو با اولیور استون Oliver Stone
ویژه برنامه هاردتاک در اتاق بحث انجمن اتحادیه های کمبریج تهیه می شود، مکانی درخور یک فیلمساز برنده جایزه اسکار که فیلم هایش همیشه به بحث های داغ و جنجالی دامن زده است. الیور استون (Oliver Stone) به تازگی قسمت دوم فیلم "وال استریت" را ساخته است، همان فیلمی که تکیه کلام "طمع خوب است" را به ما داده است. فیلم های او همیشه پر از خشم نسبت به سیاست خارجی، ارزش ها و سیاست آمریکا هستند. خشم هنوز سر جای خود است، اما آیا مخاطبان هنوز به پیام این فیلم ها گوش می دهند؟ تاریخ پخش: 2011/03/01
اليور استون، به هارد تاک خوش آمديد.
متشکرم استيفن.
شما حدود چهار دهه در کار فيلمسازی بوده اي. ترکيب کردن سرگرمی با خشمی که در بعضی از فيلمهای شما می بينيم و عزمی که برای حرف زدن درباره جامعه و طرز کار آن داريد چقدر آسان است؟
اين یک نکتۀ اساسی است. حل کردن اين معما درهر فيلمی مخصوصا در اتاق تدوين، کار خیلی سختی است. آدم نمی خواهد نتيجه گيری نادرست بکند يا حوصله مخاطب را سر ببرد. مخاطبان مخصوصا در آمريکا ذهنيت خيلی سياسی يا تاريخی ندارند. بنا براين بايد نکته را ساده و روشن گفت و تمامش کرد.
می توانی به من بگويی که اولويتت چيست؟ کدام مهمتر است؟ انتقال پيام يا سرگرم کردن مخاطب؟
من دراماتيست هستم. البته خودم را بزرگترين دراماتيست دنيا نمی دانم. اما مردم درمتن کارها یم هستند و روی آنها تمرکز می کنم. زمينه داستان هم برايم مسحور کننده است و پژوهشهای زيادی انجام می دهم تا زمينه تاريخی داستان را روشن کنم. حالا موضوع می خواهد مربوط به ويتنام باشد يا سوء قصد به جان اف کندی يا وال استريت. مردم به آدمها علاقه دارند. سینما درباره ی آدمهاست. هميشه همين طور بوده: فيلم يعنی نمای نزدیک، يعنی چشمها. مردم برای ديدن فيلم مستند به سينما نمی روند. البته من فيلم مستند هم می سازم. پنج تا ساخته ام و دارم روی ششمی و هفتمی کار می کنم. مستند را دوست دارم اما اين يک فرم کاملا متفاوت است.
بعداً درباره مستندهايت حرف می زنيم. اما از وال استريت نام بردی. می خواهم بطور خاص با وال استريت شروع کنم. علت اينکه درباره سرگرمی صحبت می کنم اين است که برايم جالب است که تو با وال استريت مشکل داشتی اما حالا قسمت دومش را ساخته ای. فيلم خیلی سرگرم کننده ای بود. اما مردم پيامی را که تو سعی داشتی بفرستی، نگرفتند.
اين يکی هم همينطور است. من برای اولین نمايش بين المللی اين فيلم در کن بودم و باز همان اتفاق افتاد. گفتند سطحی و پيش پا افتاده است. رد کردنش خيلی ساده است اما روی اين فيلم خيلی کار شده. کنار هم گذاشتن اين کوه اطلاعات و زمينه کار زيادی می برد. مثلا سه صحنه از هيئت مديرۀ خزانۀ فدرال را نشان می دهد. هيچکس تا حالا در آنجا فيلمبرداری نکرده. البته ما چيزهای خيلی پيچيده را ساده کرديم: انتقال اعتبارات و اين جور چيزها. سعی کرديم اين چيزها را توضيح بدهيم بدون آنکه بيننده را خسته کنيم. اما باز هم عکس العمل اين بود که سطحی و پيش پا افتاده است. اما آنها نمی دانند. هميشه فکر می کنند که باهوشتر از اينها هستند، اما اين درست نيست. فيلم اولی بد نبود، ولی نقد ها خوب نبودند. البته در گیشه، فيلم درآمد خوبی داشت. بعد از مدتی معروف شد.
اما يکی از جالبترين نکات درباره فيلم اول اين بود که - البته من هنوز دومی را نديده ام چون هنوز در بريتانيا روی پرده نيامده - مردمی که از سينما بيرون می آمدند "گوردن گکو" را تحسين می کردند، همان شخصيت اصلی سرمايه گذار بزرگ و همان مردی که آن جمله «طمع خوب است» را بر زبان آورد. "مايکل داگلاس" که اين نقش را بازی کرد جمله معروفی دارد. او گفته: «اگرهرکس که مرا در اين نقش تحسين کرد يک دلار به او می داد او می توانست "بی استونز" را نجات بدهد.
نه، من چند نفری را ديدم که بعضی ها شان میلیاردها دلار داشتند. کاش اجازه داشتم اسمشان را بياورم.
اما اين به آن معنا نيست که تو درساختن اين فيلم اشتباه کردي؟ چون مردم با پيامی از سينما بيرون آمدند که شما نمی خواستيد به آنها برسانيد. اين پيام که سرمايه گذار بودن در نيويورک کار خوبی است و خيلی کيف دارد.
خوب، جذاب است و پرطمطراق. پول اغوا می کند و جاذبه دارد. در اين بحثی نيست. خیلی جذاب شده. فرهنگ تجارت جا افتاده و عکس بازرگانان بزرگ را روی جلد مجلات چاپ می کنند و اخبار اقتصادی بيست و چهار ساعته داريم. اما هرکس با عقل سليم می تواند بفهمد که "گکو" يک فرد خبيث و ضد قهرمان است. چارلی شين قهرمان بود. اين موضوع حاوی نکاتی است درباره افول ارزشها در سال 1987. ريگان و تاچر در حدود سال 1980 میلادی به قدرت رسيدند و بازار آزاد را ترویج کردند، فرهنگ پول درآوردن دوباره زنده شد. پول درآوردن جذاب و اخلاقی شد، در حاليکه واقعا اخلاقی نبود. اما آنها اين کار را کردند. افول بين المللی ارزشها بخاطر دستيابی به ثروت شروع شد و در نتيجه، بيشتر مردم دنيا رنج بردند.
اما اگر اين را در سال 1987 گفتی و نتيجه گرفتی که سرمايه داری کازينویی ايراد دارد، ساختن اين قسمت دوم چه فايده ای داشت؟ همان حرف را دوباره زده ای.
اولين دليلش آن بود که پدرم بازرگان بود. او کارگزار بورس بود. آدم صادقی بود. صدمه ديد. هيچوقت پول زيادی درنياورد اما تمام عمر کار کرد. من او را تحسين می کردم. هميشه می خواست من يک فيلم خوب درباره کسب و کار بسازم. حالا من بودم، مخالف اوضاع، و فيلمساز بسيار موفقی که از سرمایه اش استفاده کرد تا فيلمی مخالف فيلمهای رايج بسازد. ژانر موجود را شکاندم و فيلم موفق شد. فکر نمی کردم اين کار ادامه پيدا کند. فکر نمی کردم که بقول آلن گرين اسپن، جامعه دارد خودش را اصلاح می کند. نه، نمی کرد. اوضاع ديوانه وارتر شد و ميليونها دلار گکو به میلیاردها دلار تبديل شد. گکو ديگر نمی توانست در وال استريت جديد وجود داشته باشد. او حالا بايد تجارتی میلیارد دلاری شروع می کرد. میلیارد دلار يعنی هزار ميليون دلار. اين اصلا در فکر من و خیلی ها نمی گنجد. علت اينکه من به فکر فيلم تازه ام افتادم اين بود که بعد از سقوط بازار بورس در سال 2008 وقتی به وال استريت رفتم و با مردم صحبت کردم فهميدم که بانکها ديگر بانک نیستند، سرمايه گذارند. چون سرمايه گذارها آنقدر پول در می آوردند که بانکها حريص شدند و بانکدار ها با خودشان گفتند اين بابا سالی چهل ميليون دلار در می آورد در حاليکه من فقط دو تا سه ميليون دلار درآمد دارم، چون قوانينی بر فعاليت من حاکم است. آنها خودشان را آنقدر تغيير دادند که من ديگر آنها را نمی شناسم. اين يکی از موضوعات اساسی فيلم است.
جالب است که از پدرت ياد کردی. او زمینۀ کار تجارت داشت. دارم فکر می کنم که شايد در برخی از تحليلهايی که در فيلمهايت داری، مثلا در فيلمهایيی که درباره روسای جمهوری مثل کندی، نيکسون و جورج بوش ساختی، با گذشته آنها و بخصوص با روابط آنها با پدرشان بازی کردی. اگر کسی همين کار را در مورد خودت بکند، فيلمی که درباره ات ساخته می شود بطور کلی بازتاب روابط خانوادگی و بخصوص رابطه ات با پدرت خواهد بود؟
استيفن، تو ناگهان سوال سختی مطرح کردی و می خواهی که خودم را روانکاوی کنم.
تو همين کار را با خيلی از آدمها می کنی و حالا من می خواهم اين کار را با خودت بکنی.
بله. اما فکر نمی کنم اين منصفانه باشد. من برای اعتراف اينجا نيامده ام. اين کار را در مقاطعی از زندگی ام به شکل سالمی در حضور روانکاوان کرده ام. و آنچه را که بايد، آموخته ام. فکر می کنم روانکاوی برای افراد مفيد است بخصوص برای نويسندگان و کسانی که به مفهوم خود و توسعه و رشد نفس علاقه دارند. بعلاوه من رابطه مستحکمی با مادرم دارم و چنين رابطه ای را در سال 2004 در فيلم اسکندر و در رابطه او با "اليمپيوس" نشان داده ام. اين رابطه کليدی است و بيش از هر فيلم ديگرم به زندگی خودم نزديک است. رابطه نيکسون با مادرش بکلی با رابطه ای که در فيلم اسکندر می بينيم فرق دارد. از اين نظر فيلم "دبليو بوش" از هر چيز درباره رابطه پدر و فرزندی است. بيل کلينتون وقتی مرا ديد از من حمايت کرد و گفت که حق با من است. بوش پسر با آغاز جنگ در عراق احساس می کرد که دارد کار پدرش را کامل می کند و نشان می دهد که از پدرش قوی تر است. بوش همیشه می گفت که ريگان قوی بود اما بوش پدر ضعيف بود.
اما جالب است که تو بقدر کافی اعتماد به نفس داشتی که فيلمی را با اين مقدمات درباره جورج دبليو بوش بسازی و رياست جمهوری و اعمال او را تا حدی نتيجه نوع پرورش و روابط خانوادگی او تلقی کنی. اما اين موضوع خیلی حساسی است. تو درباره خودت گفتی که اين موضوع خيلی حساس است. اما اين آدمها هنوز زنده اند. هيچوقت شده که فکر کنی آيا حق داری اينقدر در زندگی آنها عميق شوی؟
اگر جورج بوش فکر می کرد که حق دارد نامزد رياست جمهوری شود و خودش را به کشور تحميل کند ما هم حق داريم هر طور که بخواهيم شخصيتش را تحليل کنيم. ما بايد رهبرانمان را بشناسیم. حالا می دانيم که نيکسون مشکلات روانی داشت. اگر مردم بدانند که کانديداها تا چه حد مشکلات روانی دارند ممکن است موقع رای دادن تجديد نظر کنند. در مورد آقای بوش ما اين بهای عظيم و کابوسمانند را پرداختيم.
درست است که او چهره ای شناخته شده است. اما اينها چهره های همعصر ما هستند. فکر نمی کني که وظيفه داريم آنچه درباره اينها می گوئيم درست باشد و حقیقت را بيان کنيم؟
من بعنوان هنرمند چنين مسئوليتی ندارم. سعی می کنم واقعيت را بيان کنم.
ولی وظيفه حرفه ایات ایجاب می کند که حقيقت را بيان کني.
من بايد تحقيق کنم و برای خودم مسئوليتی قائلم. من در استخدام بی بی سی يا ای بی سی نيستم. کميسيون فدرال ارتباطات هم به من مجوز کار نداده. من کارم را بخاطر دلايلی که برای خودم دارم انجام می دهم و سعی می کنم و تحقيق می کنم و می خوانم. هر کاری از دستم بربيايد انجام می دهم اما جاهايی هست که بايد به زندگی خصوصی نيکسون يا بوش وارد شوم و آنوقت مثل همه بايد از درک و اشراق خودم استفاده کنم. دراماتيست ها اين کار را می کنند. شکسپير هم در شاه لير همين کار را کرد.
نکته منصفانه ای است. او حتما همين کار را کرد. اما سوال اين است که داستانگو بايد تا حد امکان راستگو هم باشد يا نه؟
فکر می کنم واژه مسئوليت درست است. راستگويی مربوط به حقيقت است و حقيقت هدف بسيار مشکلی است.
وقتی به فيلمهای شما نگاه می کنيم. و من الان دارم به فيلم جی اف کی فکر می کنم. فيلم بسيار گيرا و پيچيده ای است و شخصيت شما جيم گريسون که دادستان "نيواورلئان" است وظيفه اش اين است که کشف کند چه اتفاقی افتاده. اين چيزی است که هيچوقت درباره قتل کندی گفته نشده. ماجرای گيرايی است. اما خيلی ها فکر می کنند که آنچه در فيلم می بينيم نسبت (رابطه) خيلی کمی با حقيقت دارد. آيا اين مهم است؟
نه. فکر می کنم این افراد اشتباه می کنند و فکر می کنم که تشکیلات رسمی سابقه کار جيم گريسون را نفی و خراب کرده. مطلبی که درباره مرگش نوشته شد منفی بود. می توانم تمام جزئيات داستان را بيان کنم. او خيلی کوشيد تا نکته کوچکی را که ديده بود ثابت کند. ديده بود که لی اسوالد به "نيواورلئان" آمده. او عده ای را می شناخت.
بطور خلاصه - برای کسانی که فيلم را نديده اند می گويم - جيم گريسون به اين نتيجه رسيده بود و فیلم تو هم همین را القا می کند که از طرف تشکیلات، يک توطئه بزرگ برای قتل کندی تدارک ديده شده بود.
من نگفتم بزرگ. گفتم توطئه ای در کار بود و اينکه بيش از يک نفر، لی هاروی اسوالد، در قتل کندی دخيل بودند. من تا امروز هم به اين معتقدم چون خيلی درباره اش تحقيق کرده ام. اين فقط روايت جيم گريسون نبود. يادتان باشد که فيلم پيچيده بود. شخصيت ديگری بنام ايکس هم بود که بر مبنای فلچر پراودی کار شده بود. او يک آدم دولتی و يکی از افسران اصلی پنتاگون بود. فيلم درباره جيم گريسون در نيواورلئان است. اما در ديلی پلازا چه اتفاقی افتاده؟ ما اين را از حرفهای فلچر می فهميم. اين همان کسی است که نقشش را دانلد ساترلند بازی می کند. داستان اسوالد هم هست که گريسون به آن نزديک نمی شود و ما آن را از تحقيق درباره اسوالد می فهمیم. بعد اين داستانها با هم ترکيب می شوند.
پس شما به مردم چه می گویيد؟ ماجرايی هست که من خوانده ام و...
جيم تنها شاهد نيست. من با بیش از پنجاه نفر هم صحبت کردم که حتی جيم گريسون را نمی شناختند. آنها را از جاهای مختلف آوردم.
می دانم که تو خيلی تحقيق کردی. اما ديگران هم خيلی تحقيق کرده اند. اما به نتايج کاملا متفاوتی رسيده اند. يکی از آنها اسمش وينسنت بوليوسی است و کتابی نوشته است. او به نوعی گمشده های تاريخی را بازيابی کرده و در سال 2007 درباره قتل جان کندی کتابی منتشر کرده. او نظر متفاوتی دارد و درباره فيلم شما می گويد که تا موقعی که اين حقه افشانشده اعتقاد به توطئه، واقعيتی بدون چالش باقی خواهد ماند و ايمان مردم آمريکا به نهاد های مدنی شان ضعیف تر خواهد شد.
مگر اين اتفاق قبلا نیفتاده، دروغهای جورج بوش درباره عراق و جنگهای اول و دوم علیه عراق و دروغهايی که درباره ويتنام گفته شده و دروغهايی که بعد از جنگ جهانی دوم درباره توطئه کمونيستها گفته شده و من با آنها بزرگ شده ام؟ دولت آمريکا هميشه به مردم آمريکا دروغ گفته. شرم آور است که می گويند اين يک استثناست.
بوليوسی و مورخان ديگر از يک سابقه تاريخی دفاع نمی کنند. آنها فقط به شواهد نگاه می کنند.
اما در عمر من چقدر دروغ و لاپوشانی توسط دولت انجام شده. چرا ترديد کردن درباره صحت آنچه آنها درباره قتل کندی می گويند اينقدر مشکل است؟
سرسختی و ترديد در باورهای عمومی شاخصه فيلمهای شماست.
بله
پس چطور است که وقتی فيلمهايی درباره رهبرانی که آشکارا تحسينشان می کنی می سازی، رهبرانی مانند فيدل کاسترو و هوگو چاوز، اين شاخصه را کنار می گذاری؟
نه. من برگشتم و مستند دومی درباره فيدل ساختم به نام «در جستجوی فيدل» که اميدوارم بتوانی آن را ببینی. من سخت ترين پرسشهايی را که هيچ روزنامه نگاری از او نپرسيده بود مطرح کردم. اين يک مستند عالی است. من در آن از او درباره نقض حقوق بشر پرسيدم و به جلسه محاکمه ای رفتم. آیا فيدل از دستم عصبانی شد؟ مايک والاس با ديدگاه خصمانه ای با او مصاحبه کرد و چيزی گيرش نيامد. باربارا والترز مصاحبه دوستانه ای کرد و او هم چيزی گيرش نيامد.
مسئله خصمانه بودن نيست. من همیشه با اين و آن مصاحبه می کنم. مساله بر سر خصومت نيست. حرف بر سر دقیق و چالشگر بودن است. وقتی تو را با چاوز می بينم، تو با او گفتگويی طولانی داری. اما از او سوالات چالشی نمی کنی. اين همه گزارش در باره نقض حقوق بشر توسط او وجود دارد.
باز هم نمی خواهم حرفهای بودار بزنم اما درباره سابقه حقوق بشری بايد کم کم پيش برويم. او سابقه حقوق بشری خوبی دارد و طارق علی و مارک وايز متن اين مستند را همراه من نوشتند. مارک در مرکز پژوهشهای سياسی و اقتصادی آمريکای مرکزی کار می کند و بيشتر از هر کسی که می شناسم درباره اين منطقه می داند. او درباره اقتصاد منطقه تحقيق کرده و می داند چاوز چه کار کرده. بنابر اين وقتی اين دو فيلم را استثناهايی بر قاعده می دانی، بايد بدانی که هيچکس بی نقص نيست و اين دو مرد هم کارهای زيادی برای اين منطقه کرده اند.
وقتی با چاوز هستی و مثل من گزارش گزارشگران بدون مرز و کميته حمايت از روزنامه نگاران را می خوانی و می بينی که درباره جو ارعاب و خود سانسوری حرف می زنند و از 191 حمله به خبرنگاران در سال 2009 می نويسند و از قتل دو روزنامه نگار حرف می زنند و مخبر ويژه سازمان ملل از عدم استقلال نظام قضايی حرف می زند...
اصلا دلم نمی خواهد در گواتمالا روزنامه نگار باشم. روزنامه نگاران در ونزوئلا ... خلاصه کنم، هشتاد درصد رسانه های ونزوئلا خصوصی و متعلق به افراد ثروتمند است. از نظر تاريخی رسانه ها در ونزوئلا يک نيروی سياسی به شمار می آيند، خيلی بيشتر از آمريکا. چاوز به فقر شديد پايان داده و بهداشت و آموزش و پرورش را به ارمغان آورده. تغيير زيادی ايجاد کرده و منابع کشور از جمله نفت را به مردم کشور داده.
البته تو در فيلمهایت مخصوصا وقتیکه از سياست آمريکا صحبت می کني از سياه و سفيد ديدن مردم يا خوب ديدن همه مردم خودداری می کنی.
نه. اين را برای اينکه از بوش خوشم نيامده می گويی. وقتی فيلم بوش را می ساختم نمی توانستم کسی را بيشتر از بوش نکوهش کنم.
بر می گردم به اطلاعات اساسی که توسط موسسه اقدام برای آموزش و پرورش و حقوق بشر در ونزوئلا ارائه شده. آنها می گويند که 205 نفر بر اثر اقدامات نيروهای امنيتی در ونزوئلا در سالهای 2008 و 2009 کشته شده اند.
بايد اين را چک کنم. اولين باری است که چنين چيزی را می شنوم. دلم می خواهد به سراغ مارک بروم که کارشناس همین است، ولی من نيستم. اما در کلمبيا چند نفر شبه نظامی و چند نفر از رهبران اتحاديه های کارگری کشته شده اند و بر تن جنازه شان يونيفورم پوشانده اند تا آنها را چريک جلوه بدهند. اينگونه موارد نقض در کشور های همسايه يعنی کلمبيا و گواتمالا زياد است. در نيکاراگوا هم همين طور. آمريکا به نيکاراگوا می رود و صد ها تن از اهالی را ترور می کند و اقتصاد را به نابودی می کشد. السالوادور همين طور. يکی از دلايلی که من فعال شدم اين بود که از ويتنام آمده بودم و می خواستم همه چيز را فراموش کنم. در سال 1980 هنگامی که ريگان به قدرت رسيد به السالوادور و هندوراس و نيکاراگوا رفتم. ديدم که ما داريم آنها را مسلح می کنيم و با حکومتهای قانونی مثل ساندينيستای نيکاراگوا می جنگيم.
اما اين طورها هم سياه و سفيد نيست که آمريکا هميشه بد باشد و رهبران آمريکای لاتين که در برابر آمريکا می ايستند هميشه خوب باشند.
آمريکا خيلی به آمريکای لاتين کمک نکرده. ما به آنها پول داده ايم، اما در عين حال آنها را به فقيرترين کشورهای دنيا تبديل کرده ايم.
اين عزم تو برای بازنگری در تاريخ آمريکا را تا کجا می خواهي پيش ببري؟ اين پروژه تاريخ سری آمريکا را برای کانال شوتايم در آمريکا می سازي.
و برای رسانه های آزاد خارج از آمريکا.
تو خودت اخیراً گفته اي که در تاريخ نمی توان مردم را با عناوینی مثل خوب يا بد قضاوت کرد. گفته اي که مثلاً هيتلر بهانه آسانی است که به نحوی مبتذل از آن استفاده کرده اند. گفته اي که می خواهي در تاريخ قرن بيستم خود را جای هيتلر و استالين بگذاري. اين حرف چه معنی دارد؟
از تحقيقاتی که کرده اي خوشم می آيد. کاری عالی کرده اي. اين دوتا از حساسترين نقل قولهايی است که از من شده.
نمی دانم منظورت چيست که می گويی هيتلر يک بهانه سا ده است و آدمها صرفا خوب يا صرفا بد نيستند.
تغييرش نده. بگذار جور ديگری بگويم. می خواهم بگويم که در تاريخ سری اخير آمريکا که هيچکس يادش نرفته هميشه بايد يک رابطه ی علت و معلولی باشد. هيتلر بدون شک يک هيولا بود. "فرانکنشتاين" بود. اما حتما يک دکتر "فرانکنشتاين" هم هست. نمی توانست به خودی خود پديد بيايد.
حتما. اما آيا هيتلر وجه خوبی هم داشت؟
نه. او ديوانه بود. اگر کتاب «نبرد من» را بخوانيد می بينيد که او دنبال «فضای حياتی» بود. او بيشتر از آنکه يهوديان و کوليها را بکشد روسها و اسلاوها را کشت. 20 تا 25 ميليون روس را کشت.
اما حتی يک اليور استون جنجالی هم قرار نيست يک تاريخ قرن بيستم بسازد و اينطور القا کند که ما هيتلر را بد فهميده ايم.
نه. اما يک ماجرای بزرگتر از هولوکاست مطرح است. يک هولوکاست بزرگ ديگر در حال وقوع است. در ضمن، هيتلر از کجا آمد؟ از جنگ جهانی اول. اين جنگ و انقلاب روسيه مادران اين قرن هستند. بايد اين دو پديده را بررسی کنيم تا خاستگاه هيتلر را دريابيم. استالين هم همينطور.
در پايان اين مصاحبه می خواهيم به جايی برگرديم که از آن شروع کرديم. فکر می کني در آمريکا يعنی در همانجايی که آدمها خرج فيلمها و مستندها را تامين می کنند، آيا ملت آمريکا حاضر است باز هم به حرف اليور استون گوش کند؟
اين سوال بزرگی است. من فقط می توانم سعی ام را بکنم. آدم با تمام قوا فيلم می سازد و سعی می کند آن را هيجان انگيز از کار در بياورد. فکر می کنم وال استريت فيلم مهيجی است. آدمها هيجان می خواهند. برای چيز ياد گرفتن به سينما نمی روند. وقتی فيلم مستند می سازم، آنها را به چالش می کشم. دارم ياد می گيرم و می خواهم پيش از مرگم يک فیلم حسابی بسازم چونکه از خودمحوری آمريکايی خسته شده ام و حالم بهم می خورد. سالهاست که اين را در فيلمها و مستند هایمان ديده ام. فيلم «جوخه» تنها فرياد کوچکی است عليه این وضع. فرياد می زد که بيدار شويد، در ويتنام اين اتفاقها افتاد و ما داشتيم با خودمان می جنگيديم و اين کشور را نابود کرديم.
آيا به نوعی کشور خودت را ديگر عمیقاً دوست نداري؟
به نوعی، بله. حتماً. فکر می کنم سياست خارجی ما و سياست داخلی مان بعد از جنگ دوم پر از خطا بوده. گويی که پيش از جنگ، آمريکا کشور ديگری بوده و چون ما بمب اتمی داشتيم و تنها قدرت اقتصادی و نظامی دنيا بوديم تغيير کرديم و اين آن چيزی است که ما در اين مستند تاريخ سری آمريکا می گویيم.
اوباما، و ظهور باراک اوباما اين را تغيير نداده؟
دلم می خواهد باور کنم که اينطور است. من خيلی اميدوارم. کندی محصول امپرياليزم اقتصادی بود اما وقتی رئيس جمهور شد تغیير کرد و اين موضوعی است که من در فيلم «جی اف کی» مطرح کردم. آن موقع به اين حرف خنديديم، اما خيلی ها آمدند و گفتند کندی داشت سعی می کرد از ويتنام خارج شود و با کوبا معامله کند. او داشت با نيکيتا خروشچف به تنش زدايی می رسيد. موقعيت جالبی بود. مثل وضعيت گورباچف و ريگان که بعد ها پيش آمد. وقتی فيلم من درآمد اين موضوع را تکذيب کردند، اما حالا درباره اش حرف می زنند. حالا هم همينطور است. آمريکا بايد با گذشته اش روبرو شود و گذشته طولانی است. اگر ما بخاطر نياوريم محکوميم که با ستمگری زمان حال مواجه شويم. آنوقت همواره به 11 سپتامبر و اتفاقات آنی عکس العمل نشان خواهيم داد و هميشه به دور خودمان خواهيم چرخيد و اشتباهات بزرگ مرتکب خواهیم شد و منابعمان را صرف جنگ در افغانستان و عراق خواهيم کرد، جنگهايی که وجودشان لازم نيست.
اليور استون، از حضورت در هارد تاک بسيار متشکرم.
متشکرم.