Abubuwan da ke faruwa a Najeriya da sauran sassan duniya 01/02/2025

Muhimman abubuwan da ke faruwa a Najeriya da sauran sassan duniya na ranar 1 ga watan Fabarairun 2025.

Rahoto kai-tsaye

Muhammad Annur Muhammad, Abdullahi Bello Diginza

  1. Trump ya bayar da umarnin ƙaddamar da hari kan ISIS a Somaliya

    Amurka

    Shugaban Amurka Donald Trump ya bayar da umarnin ƙaddamar da hare-hare ta sama kan ƙungiyar ISIS a Somaliya.

    Mista Trump ya ce an kashe da dama daga mayaƙan ƙungiyar a harin, wanda ya kuma lalata wuraren da suka ɓoye.

    Ya ƙara da cewa hare-haren sun nuna aniyar Amurka na gano tare da kashe duk wanda ke yi wa Amurkawa barazana.

    Ƙungiyar ISIS na ɗaya daga cikin manyan ƙungiyoyi masu iƙirarin jihadi da suka ɓulla a 2010, amma a yanzu ƙungiyar ta taƙaita ne kawai musamman a wasu yankunan Afirka.

    Amurka ta sha ƙaddamar da hare-hare a Somaliya, musamman a shekarar da ta gabata da nufin kakkaɓe masu ikirrarin jihadi.

  2. Trump zai ƙara haraji kan kayayyakin Canada da Mexico da kuma China

    Ana sa ran Donald Trump zai rattaba hannu kan wani umarni na sanya sabbin haraji kan kayayyakin da ake shigowa da su daga ƙasashen Canada da Mexico da kuma China.

    A ranar Juma'ar da ta gabata ya ce, ba wani abin da ƙasashen uku za su iya yi don hana ɗaura musu sabbin harajin, wanda ka iya haifar da takun saƙar kasuwanci tsakaninsu da Amurka.

    Mark Carney, wanda ake ganin shi zai zama sabon Firaministan Canada, ya ce ƙasarsa za ta mayar da martani ta hanyar ɗora sabbin haraji kan Amurka.

    Masana tattalin arziki dai sun yi gargaɗin cewa harajin na iya jefa Canada da Mexico cikin mummunar matsalar tattalin arziki.

  3. Falasɗinawa marasa lafiya sun fice daga Gaza zuwa ƙasashen waje karon farko cikin watanni

    Marasa lafiya

    Karon farko bayan watannin da dama an bar Falasɗinawa marasa lafiya sun fice daga yankin ta mashigar Rafah domin neman lafiya a ƙasashen waje.

    Buɗe kan iyakar na daga cikin sharuɗan yarjejeniyar tsagaita wuta da aka cimma domin sakin mutanen da Hamas ke garkuwa da su a Gaza da kuma sakin Falasɗinawa Fursunoni.

    Jami'an lafiyar Falasɗinawa sun ce kimanin marasa lafiya 50 ne da ƙananan yaran da suka jikkata suka tsallaka zuwa ƙasar Masar a karon farko.

    Mashigar Rafah ta kasance ɗaya daga cikin hanyoyi masu muhimmanci na shiga da kuma fita daga Gaza, musamman shigar da kayan agaji.

    A watan mayun shekarar da ta gabata ne dakarun Isra'ila suka rufe mashigar bayan da suka mamaye yankin.

  4. Al-Sisi ya ce Trump ya samar da yarjejeniyar dindindin tsakanin Isra'ila da Falasɗinawa

    Shugaban Masar

    Shugaban ƙasar Masar, Abdel Fattah al-Sisi ya ce ya shaida wa Donald Trump cewa duniya ta dogara a kan shugaban na Amurka da ya samar da yarjejeniyar dindindin ta zaman lafiya tsakanin Isra'ila da Falasɗinawa.

    A lokacin zantawarsu ta wayar, wadda ita ce ta farko tun bayan furucin da Trump ya yi cewa al'ummar Gaza su koma Masar ko Jordan.

    Shugaba Sisi ya jadda muhimmancin ci gaba da aiki tare.

    Tun da farko jami'in diplomasiyyar na ƙasashen Larabawa, ya yi watsi da ƙudirin na Mista Trump.

    Masar ta kasance babbar kawar Amurka a yankin Gabas ta Tsakiya, kuma ita kaɗai ce a bayan Isra'ila ba sa cikin ƙasashen da Trump ya dakatar da tallafin Amurka a kansu.

  5. Mutum 50 sun mutu bayan wani hari a kasuwar Sudan

    hare-hare

    Rahotonni daga Sudan na cewa fiye da mutum 50 ne suka mutu, yayin da gommai suka jikkata bayan wani hari da aka kai wata kasuwa a Omdurman, birni na biyu mafi yawan al'umma a ƙasar.

    Jami'an lafiya a asibitin Al-Nao sun shaida wa kamfanin dillancin labaran Faransa cewa suna yi wa waɗanda suka jikkata magani yayin da suke kiran buƙatar jini, domin ceto rayuwar mutane.

    An ɗora alhakin harin kan dakarun RSF, bayan da shaidu suka ce harin ya fito ne ta ɓangaren da ke ƙarƙashin ikonsu.

    Harin na zuwa ne kwana guda bayan da jagoran RSF ya sha alwashin korar sojojin ƙasar daga babban birnin ƙasar.

  6. Rikicin DR Kongo ka iya shafar yankin gabashin Afirka - Shugaban Burundi

    Shugaban ƙasar Burundi

    Shugaban ƙasar Burundi, Evariste Ndayishimiye, ya yi gargaɗin cewar rikicin gabashin DR Kongo ka iya shafar yankin gabashin Afirka, idan ba a yi hankali ba.

    Shugaba Ndayishimiye, ya zargi Rwanda da ɗaukar matasan Burundi domin taya maya kan M23 yaƙi, yana mai iƙirarin cewa yaran na samun horon da za su iya ƙaddamar da hari a Burundi.

    Sojojin Burundi na taimaka wa dakarun DR Kongo a yaƙin da suke yi da mayaƙan M23 da ke samun goyon bayan Rwanda.

    A baya-bayan nan ne dai mayaƙan suka ƙwace iko da birnin Goma da ke gabashin DR Kongo, inda yanzu kuma suke dannawa zuwa kudanci.

    Yayin da rashin jituwa tsakanin Burundi da Rwanda ke ƙara ƙamari, Majalisar Dinkin Duniya ta yi gargaɗin cewa arangama tsakanin ƙasashen biyu ka iya maimaita yaƙin da yankin ya fuskanta a ƙarshen shekarun 1990.

    A shekarar da ta gabata ne Burundi ta yanke alaƙa da Rwanda, bayan da ta zargeta da bai wa 'yantawaye mafaka.

  7. 'Duka mutanen da ke cikin jirgin da ya yi hatsari a Philadelphia sun mutu'

    hoto

    Ofishin magajin garin birnin Philadelphia ya ce duka mutanen shidan da ke cikin jirgin da ya yi hatsari a wata unguwa a birnin sun rasu.

    Cikin wata sanarwa da ofishin ya fitar ya mutum hudu ne a cikin jirgin sai kuma ma'aikatansa biyu.

    Jirgin na ɗaukar marasa lafiya da ya yi hatsari a birnin na dauke da wani karamin yaro fda mahaifiyarsa da likita da ma'aikacin jinya.

    Ƙaramin jirgin ɗaukar marasa lafiya ya faɗa kan rukunin gidajen al'umma a Philadelphia na ƙasar Amurka, lamarin da ya sa gidaje da motoci suka kama da wuta.

    Lamarin ya ji wa mutane da dama rauni duk da dai har yanzu ba a tantance ɓarnar da ta afku ba.

  8. An dakatar da 'yanmajalisar dokokin Ghana da suka yi fada

    Rikicin 'yanmajalisar dokokin Ghana

    Shugaban majalisar dokokin Ghana, Alban Bagbin, ya dakatar da wasu mambobin majalisar hudu tsawon mako biyu saboda fada da suka yi lokacin zaman tantance ministoci ranar Alhamis.

    A jiya Juma'a ne aka hukunta 'yanmajalisar da aka dakatar, Rockson Dafeamakpor, da Frank Annor-Dompreh, da Alhassan Tampuuli, da kuma Jerry Shai, a kan abin da shugaban majalisar ya bayyana da cin mutunci da kuma tsabar raini ga majalisar.

    An yi fadan ne tsakanin 'yanmajalisar a lokacin da tantance sunayen da jam'iyya mai mulki - NDC ta mika domin tantancewa a nada su ministoci.

    'Yanmajalisa na bangaren jam'iyyar hamayya NPP (New Patriotic Party), sun zargi 'yan kwamitin tantancewar da gaggawa wajen aikin tantancewar, yayin da mambobin jam'iyya mai mulki na zargin 'yanhamayyar da haifar da tarnaki da gangan ta hanyar tsawaita tambayoyi.

    Al'amarin ya ta'azzara ne lokacin da jagoran NPP a majalisar Alexander Afenyo-Markin, ya kwashe sama da sa'a biyar yana yi wa Samuel George, wanda za a nada ministan sadarwa tambayoyi.

  9. APC ta kori tsohon gwamnan Osun Aregbesola

    Rauf Aregbesola

    Jam'iyyar APC ta kori tsohon gwamnan jihar Osun kuma tsohon ministan cikin gida Rauf Aregbesola, a kan zarginsa da yin abubuwan da suka saba wa jam'iyyar.

    Reshen jam'iyyar na jihar ta Osun shi ne ya tabbatar da korar a wata wasika da ya fitar.

    Aregbesola, wanda ya kasance ministan cikin gida a lokacin gwamnatin da ta gabata, ya jagoranci wani bangare na jam'iyyar ta APC a jihar, bangaren da aka yi wa lakabi da “The Osun Progressives,” wanda kuma daga baya aka sake masa lakabi da ''Omoluabi Caucus''.

    Korar tsohon gwamnan ta biyo bayan taron da bangaren da yake jagoranta ne wato Omoluabi Caucus, ya gudanar kuma karkashin jagorancin, Aregbesola.

    A lokacin taron bangaren ya sanar da aniyarsa ta ficewa daga APC,inda ya bayar da hujjar raguwar tasirin jam'iyyar a jihar.

  10. Isra'ila ta saki Falasɗinawa 183 bayan Hamas ta saki Isra'ilawa uku

    Ana maraba da Falasdinawan da aka saki

    Hukumomin Isra'ila sun ce an saki dukkanin Falasdinawa 183 da aka tsara saki a yau bayan tun da farko Hamas ta saki 'yan Isra'ila uku daga cikin wadanda ta yi garkuwa da su.

    Tun da farko an fitar da fursunonin ne daga gidan yari na Ofer da ke Gabar Yamma, inda Isra'ilata mamaye da kuma gidan yarin Ketziot da ke kudancin Isra'ila kafin sakin nasu, kamar yadda kakakin hukumar gidan yarin Isra'ila ya sanar.

    An ga fursunonin suna lekowa ta tagogin motocin safa-safa da suka debo su inda suka isa Ramallah, inda iyalai da sauran 'yan uwa ke ta murnar sake haduwa da su.

    Wasu daga cikin fursunonin suna zaman daurin rai da rai ne wasu kuma an yanke musu hukunci mai tsawo na shekaru.

  11. Isra'ila ta sako Falasɗinawa 25

    Taron Falasdinawa

    Hukumomin Isra'ila sun sako Falasɗinawa 25 da suke rike da su a gidan yari inda a yanzu suka isa garin Beitunia da ke yamma da Ramallah a yankin Gabar Yamma da Israilar ta mamaye.

    An samu cincirundon jama'a da suka kewaye motar safa da ke dauke da fursunonin lokacin da suka isa garin.

    Tun da farko an ga jerin motocin safa suna barin gidan yari na Ofer, inda yawancin fursunonin Falasɗinawan 183 da za a saki yau a musayar da ake yi da Isra'ilawan da Hamas ta yi garkuwa da su suke.

    Tun da farko a yau din Hamas ta saki Isra'ilawa uku cikin wadanda ta yi garkuwa da su kamar yadda yarjejeniyar dakatar da bude wuta da aka fara ranar 19 ga watan Janairun da ya gabata ta tanada.

  12. Jami'an FBI da suka binciki Trump na fuskantar kora

    jami'an FBI

    Jami'an hukumar binciken manyan laifuka ta Amurka,FBI, wadanda suka gudanar da bincike a kan tuhumar da aka yi wa Shugaba Donald Trump,tuhumar da aka yi watsi da ita yanzu suna fuskantar kora daga aiki a wani mataki na yin garambawul a hukumar.

    Kafofin yada labaran Amurka sun ruwaito cewa gomman jami'an hukumar ta FBI da suke da hannu a binciken magoya bayan Trump ma da suka yi tarzoma da kutse a ginin majalisar dokoki kasar, Capitol, ranar 6 ga watan Janairun 2021 su ma suna fuskantar raba su da aiki.

    Jaridar Washington Post ta ce ko a ranar Litinin an kori wasu jami'an ma'aikatar shari'a ta Amurka da suka yi aikin shari'ar magoya bayan Trump kan tarzomar ginin majalisar.

    Jaridar ta ruwaito cewa an kori jami'an ne saboda mai rikon mumakin babban lauyan gwamnati, James McHenry, na ganin ba za su da ce da aiwatar da manufofin Trump ba.

    Ita ma kafar CNN ta ruwaito cewa akalla manyan jami'an FBI shida aka bai wa umarnin ko dai su yi ritaya ko su sauka daga aiki ko kuma a kore su zuwa jibi Litinin.

    Sanata Dick Durbin, babban dan majalisar dattawa na jam'iyyar Democrat, wanda ke kwamitin kula da harkokin shari'a, ya yi kakkausar suka a kan korar.

  13. 'Yan Najeriya bakin-haure sun shiga buya a Amurka

    Layin mutane

    'Yan Najeriya da ke zaune a Amurka ba da izini ba sun bayyana cewa yanzu sun takaita zirga-zirgarsu zuwa wuraren jama'a don kada a kama su a mayar da su kasarsu.

    Bakin hauren sun ce sun yi haka ne bisa karfin gwiwar da suke da shi cewa za su samu kariyar fitar da su daga kasar daga tarin karar da ake shigarwa a kan Shugaba Donald Trump game da shirinsa na korar baki.

    Jaridar Punch ta ruwaito cewa wasu daga cikin bakin da suka tattauna da ita sun bayyana cewa sun daina zuwa aiki da coci da sauran wuraren haduwar jama'a tun bayan da aka rantsar da Trump a matsayin shugaban Amurka na 47, don gudun kada a kama su a fitar da su daga kasar.

    Kamar yadda kididdigar hukumomin Amurka ta nuna akwai 'yan Najeriya kusan 3,690 da ke fuskantar fitar da su daga kasar ta Amurka.

    Mexico ce ke kan gaba da yawan wadanda za a fitar inda take da 252,044 ,sai kuma El Salvador wadda take da bakin hauren a Amurka har 203,822.

    Takardun hukuma sun nuna cewa zuwa watan ranar 24 ga watan Nuwamba na 2024 akwai bakin haure 1,445,549 da za a fitar daga Amurkar.

    Ma'aikatar shari'a ta Amurka ta yi barazanar gurfanar da duk kananan hukumomi ko gwamnatocin jiha da suka ki bin umarnin Shugaba Trump din na korar bakin haure.

    Tun bayan da aka fara amfani da umarnin an mayar da bakin haure 538 kasashensu daga 23 ga watan Janairu.

  14. An kashe akalla mutum 700 a Kongo - MDD

    Mayakan M23

    Majalisar Dinkin Duniya ta ce an kashe akalla mutum 700 a fadan da ake yi a Goma, birni mafi girma a gabashin Jamhuriyar Dumukuradiyyar kongo, tun daga ranar Lahadi.

    Kakakin Majalisar Stéphane Dujarric wanda ya bayyana hakan ya ce akwai kuma mutum akalla 2,800 da aka ji wa rauni, a yayin da 'yantaayen kungiyar M23 rebels - wadanda Rwanda ke marawa baya, suka kama babban birnin lardin North Kivu.

    Kakakin ya ce yawan wadanda suka mutum zai iya karuwa.

    Rahotanni na cewa yanzu 'yantawayen sun durfafi kudu - zuwa Bukavu, babban birnin South Kivu.

    Mayakan M23, wadanda suka kunshi 'yan kabilar Tutsi, sun ce suna yaki ne domin kwatar 'yancin tsiraru, yayin da gwamnatin Kongo ta ce, kawai suna son kama iko ne da yankin gabashin kasar mai dimbin arzikin ma'adanai.

    A farkon makonnan mayakan 'yantawayen suka lashi takobin cewa za su ci gaba da kai hari har sai sun kai babban birnin kasar Kinshasa da ke da tazarar kilomita 2,600 a yamma.

  15. Hamas ta kammala sakin mutum uku a ranar Asabar

    ..

    Hamas ta saki mutum na uku a Gaza, cikin Isra'ilawan da ta bayyana cewa za ta saki a ranar Asabar.

    Tun farko ƙungiyar ta saki mutum biyu, Ofer Kalderon da Yarden Bilbas, sannan daga baya ta saki na uku Keith Seigel.

    An musanya mutanen uku ne da Falasɗinawa sama da 180 waɗanda ke riƙe a hannun isra'ila.

    Wannan ne karo na huɗu da aka yi musayar waɗanda ake garkuwa da su da kuma fursunoni tun bayan fara aiki da yarjejeniyar tsagaita wuta tsakanin ɓangarorin biyu a ranar 19 ga watan Janairu.

  16. Trump zai lafta haraji kan kayan manyan ƙasashe uku da ke cinikayya da Amurka

    Donald Trump

    A cikin ƙarshen makon nan manyan ƙasashe uku da ke hada-hadar kasuwanci da Amurka na shirya wa ƙarin harajin da shugaba Donald Trump zai lafta a kan kayan da ake shiga da su Amurka daga ƙasashen.

    Trump zai lafta harajin kashi 25 cikin 100 kan kayan da ake shiga da su Amurka daga ƙasashen Canada da Mexico, sai kuma kashi 10 cikin 100 kan kayan da ake shiga da su daga China.

    Trump ya kuma yi alƙawarin cewa yana nan yana shirya matakin da zai ɗauka a kan kayan da ake shiga Amurka da su daga ƙasashen Tarayyar Turai.

    Mutumin da ke kan gaba wajen neman muƙamin firaiministan Canada, Mark Carney, ya yi gargaɗin cewa matakin Trump na ƙaƙaba ƙarin harajin zai zama 'ƙaiƙayi koma kan masheƙiya' ga Amurka, inda ya ce lamarin zai rage ci gaba da Amurka ke samu, ya yi sanadin tashin farashin kaya da na kuɗin ruwa, haka nan zai rage ƙimar Amurka a idon duniya.

  17. Hamas ta ƙara sakin mutum biyu cikin Isra'ilawan da ta yi garkuwa da su

    ..

    Hamas ta saki wasu ƴan Isra’ila biyu, Yarden Bibas mai shekara 34 da Ofer Kalderon mai shekara 53 a ci gaba da aiwatar da yarjejeniyar tsagaita wuta tsakanin ɓangarorin biyu.

    An miƙa mutanen ne ga ƙungiyar Red Cross a Khan Younis kuma tuni suka tsallaka kan iyaka daga Gaza zuwa cikin Isra’ila.

    Ana sa ran Hamas ɗin za ta saki mutum na uku, Keith Seigel, kamar yadda ta alƙawarta zuwa anjima kadan.

    An yi musayar waɗannan mutane uku ne da wasu Falasɗinawa sama da 180 da ake tsare da su a kurkukun Isra’ila.

  18. Jirgin ɗaukar marasa lafiya ya yi hatsari a Amurka

    ...

    Wani ƙaramin jirgin ɗaukar marasa lafiya ya faɗa kan rukunin gidajen al'umma a Philadelphia na ƙasar Amurka, lamarin da ya sa gidaje da motoci suka kama da wuta.

    Lamarin ya ji wa mutane da dama rauni duk da dai har yanzu ba a tantance ɓarnar da ta afku ba.

    Wani bayani da kamfanin jirgin saman kai agajin lafiya na Jet Rescue Air Ambulance ya fitar, ya ce jirgin ya kai ɗauki ne a ranar Juma'a inda yake ɗauke da yaro maras lafiya da mai jinyarsa da kuma ma'aikata huɗu.

    Gwamnan jihar Pensylvania, inda abin ya faru, Josh Shapiro ya ce "mun san tabbas za a samu asarar rai, wannan haɗari abin takaici ne."

    Masu aikin ceto sun garzaya wurin yayin da mutane da karikitan jirgin suka cika titunan yankin.

    Shaidu sun bayyana halin ruɗani da aka shiga inda mutane suka samu raunuka sannan ginegine suka kama da wuta.

  19. Barka da warhaka!

    Masu bibiyar mu a wannan shafi da fatan kuna cikin ƙoshin lafiya.